Natuurvrienden Susteren

Natuurvrienden Susteren
Heemkundevereniging Susteren
Slider

Tekst evacuatieconcert Annie Schreuders Derks

 

Ich wil uch ’t oorlogsverhaol vertèlle van Liza Heffels Muiffels. 
‘t Woor in dae evacuatietied 27 jaor en getrouwd.

“Weer hawwe zoa gehaop det weer eindelik bevried zouwe waere. Vanaaf september loge de Amerikane achter de Vloodgraaf. Weer hawwe al zoalang in angs gelaef en ieëlenj geleje. Daag en nach de insjlaeg van granate, razzia’s en laeve in kelders. Toch bleve weer haope det ’t neet lang mieë zou doere. Mer ’t ergste moos nog kómme.

Op 6 november wórt bevaole det alle luuj van Zöstere de volgende daag mooste evacuere nao Posterholt.

“t Paerd van ós woor ein paar daag d’r veur door ein granaat getróffe, geliek mit väöl anger dere.

Det woor eine zjwaore sjlaag veur den opa en veur miene miensj, jao veur ós allemaol. Mer dezelfden daag sjtóng weer den eine sjtal vol kuuj en den angere vol paerd van luuj die de sjtel nog erger kapot hawwe wie weer.

Veur de evacuatie wórt de kar volgelaje mit ’t hoagsneuëdige. Väöl traone vele daobie, mer aan bäöke hawwe weer niks, weer mooste weg. Weer zoge al väöl luuj sjtil loupe euver de sjtraot, richting Ech, mit pungele, kènjerwages, volgelaje kerkes en sjörskarre, väöl fitse goof ’t neet mieë, ’t fahrrad woor ós al eerder aafgenómme. Weer twiefelde nog: zouwe weer vertrèkke of weer in de kelder kroepe?

Opèns kome SSers bènne geloupe mit hunj. Zie sjrieëfde: “Heraus! Heraus!”

Weer zoge det zie zich alle paerd oet de sjtal mitnome.

Miene broor greep eine reek. Mien zöster zat ein groate móndj op. Mer de SSers hawwe revolvers bie zich. Opa duujde mien zöster nao bènne, hae pakde mien broor de reek aaf, gooi dem weg en zag: “hawt dich sjtil en kiek oet det zie dich neet doad sjete.”

Hae vroog nog of zie ós ein paerd wólle laote hawte met det hólp niks. Alles nome zie mit en weer sjtónge dao versjlage bie.

Doe wórt de sjörskar en de kènjerwage volgelaje en waat weer kooste drage droge weer. De volgelaje paerskar mooste weer achterlaote. Weer hawwe noe gein paerd mieë óm die te trèkke.

Zoa zeen weer gegange, dae zjwaore waeg. Den opa woor sjuuj det ze miene miensj en mien breurs zouwe kómme haole, want men wós neet waat die SSers van plan wore. Opa haolde nog twieë kuuj oet de sjtal die weer kooste mitnumme… de anger kuuj loeide…en loeide … van den ónras. Soms heuër ich ’t, noe nao al die jaore nog in miene kop. Och erm, waat ginge die dere te kieër, det weer d’r twieë mitnome en die angere achterlete!

Zoa zeen weer dae lange waeg gegange. Den opa, ich mit miene miensj, en ós maedje van twieë jaor en ós jungske van neuge maondj. ‘t Raegende aaf en toe en dao koom den hagel nog bie.

Óngerwaeges kome weer Truke en Sef taege mit de kènjer. Zie hawwe ein van de maedjes in ’t ziekenhoes in Remunj, det woor door ein granaatsjerf getróffe. Truke bäökde, óm’t kèndj in Remunj ómdet ’t neet wós wie ’t dao mit ging, ómdet Sef zien doeve wegmooste en óm alles waat zie mooste achterlaote.

Greetje en Sjaak wore ouch bie ós, zie lepe den èns veur, den èns achter ós.

Greetje woor in ómsjtenj en leep op ’t lès. ’t Koom bekans neet veuroet, mer ’t wól bie de kènjer blieve en bie Sjaak. ‘t Haw ein kerke mit eine sjtool d’r op wo ’t aaf en toe op koos röste. Den weer op de kar, den weer d’r van aaf, effe loupe, den weer op de kar en Sjaak met duje. Ouch Greetje bäökde…. och det bäöke…zoa väöl leid.

Nao eine toer koos ein koe neet mieë, weer mooste ze op de Riekswaeg achterlaote bie luuj die zagte: “Laot ze mer get raste, kóm ze uch mörge hie mer weer haole.” Daags d’r op woor ze al weg. De luuj vertèlde det de Pruusje ze hawwe mitgenómme.

Weer sjloge de waeg in op Moufert aan, de angere ginge nao Postert. In Moufert zeen weer gebleve bie luuj die nog mieë evacués hawwe. De koe kreeg ein plaetske in de sjtal.

Den opa en miene miensj zeen nog trök gegange nao Zöstere óm get aeteswaar van de kar te haole. Mer alles woor weg.. alles laeg.. de sjtel sjtónge aope, dao woor niks mieë. Zie hawwe dae lange kawwe waeg veur niks gemaak.

In Moufert hawwe weer neet väöl. Waal woor dao eine vrundj oet Zöstere bie, eine bekker, dao krege weer jedere waek ein broad van veur ós allemaol. Ein bietsjke mèlk woor bekans noajt te kriege bie de boere. Ich ging waal èns get vraoge mit mien twieë kiendjes. ’t Woor kawd, de waeg woor glaad bevraore en sjuuj det ich woor!

Ozen awdste broor Harie woor in ’t hout bie Moufert óngergedaoke. Hae zoot dao mit jóng mansluuj in ein depe koel. Zie wórte óntdèk door Pruusje mit hunj, zie kooste nurges haer. Hae is mit angere in ein kamp terech gekómme. Väöl later, wie weer al lang bevried wore is hae heives gekómme. Weer hawwe de haop al lang opgegaeve óm hem nog trök te zeen.

In Moufert bie eine razzia wórt ouch de opa mitgenómme door de Grünne Polizei veur werk in Pruusjes. Eine awwe kranke miensj….

Mien broor dae toen nog bie ós woor hawwe ze sjnachs opgepak. Gelökkig haet mien zöster, gehólpe door angere, dao veur kónne zörge det den opa trök koos kómme.

In Moufert wore mieë luuj oet Zöstere geëvacueerd. Zoa tróf ich same mit mien kènjer, Carlien aan. Weer hóbbe nog effe same gekald. ’t Haw ouch ein döchterke bie zich. Ouch ziene miensj en zie awwers wore in Moufert.

Den daag dao nao wórt Moufert zjwaor gebombardeerd. Wae haw zich kónne dènke det weer det ouch nog mit mooste make! Daen daag verlore Carlien en ziene miensj hun maedje in de kelder en Carlien ouch nog zien awwers…. Waat ein leid haet det bombardement gebrach. Ganse hoeshawwes oet Moufert en oet Zöstere zeen dao ómgekómme. Wie de familie Muyres Opgenoordt: Vader, moder en èlf kènjer.

Ouch wo weer geëvacueerd wore vele de bómme van gans doonbie. Bie ós koom ein bóm terech langs ’t hoes, langs de fundamènte. Det goof ein depe koel. De kelder sjtorde in en al gaw sjtóng de ganse kelder ónger water. Weer mooste door ein gaat nao boete kroepe.

Neet lang daonao koom oet Pötbrook ein paerd en kar óm de kènjer op te haole. Ich wórt op de kar gehólpe mit ós twieë kleintjes en nog vief anger kènjer. Ich heel de kènjer gans taege mich aan. Alles woor zoa raar en zoa duuster. Dao wórt ein groate buut mit vleisj op de kar gezat, get kleier en ich weit neet waat allemaol. Ze wore nog bezig mit laje wie die groate bómmewerpers weer trök kome die opnuuj eine raegen van bómme op Moufert lete valle.

De kènjer bäökde en sjrieëfde…en opèns…woor alles sjtil…en op det moment sjoot ’t paerd veuroet… in galop ging ’t noe. Weer vloge euver de zandjwaeg.

Bie de meule die dao toen nog sjtóng woor de sjnieë road gekleuërd van ’t blood. Op väöl plaatse sjteeg zjwarte rouk op, mer ’t paerd rende mer door.

Ich wós mich geine raod, verloor de buut mit vleisj en al waat dao bie loog veel in de sjnieë. Ich zoog nog ein paerd ligke, mit de kar sjeif achter zich en weer woor de sjnieë road wo det paerd loog.

Opèns sjtopde ’t paerd. Weer zoge luuj oet de boerderie kómme. Ze nome de kènjer direk euver en weer kome in eine kelder wo väöl luuj sjtónge, waal hónderd, meis vrouwluuj en kènjer.

Neet lang daonao zeen de angere van bie ós ouch gekómme mit in hun oare nog ’t gesjrieëf óm hulp vanoet de kelders in Moufert.

Die ganse lange nach höbbe weer dao opein geduujd in dae kelder gesjtange mit ein kèndj op de sjouwer. Ich droog ’t jungske, mien zöster ’t maedje. Mansluuj wore d’r neet, die mooste in eine sjoelkelder in ’t veldj. De boer woor sjuuj det de SSers zouwe kómme.

Mer ouch die lang versjrikkelikke nach ging veurbie en doe… sjmörgesvreug, wórt opèns gerope: “Weer zeen bevried!!”

“Dao zeen ze”, wórt gezag en in det weer ’t zagte mooste weer bäöke. De zoon van de boer ging mit de sjeldaote kalle. Dae koos get èngelsj en det woor ós gelök! De èngelsje zagte det zie mer mit ein paar man wore. Mer opèns weer dae groate angs, det de Pruusje trók zouwe kómme went zie det wóste.

De zoon van de boer ging kalle mit zie awwers. Hae zag det hae weg wól. Det wólle weer ouch! Ouch den opa, al koos hae neet loupe. Hae wól bie ós blieve. Weer vertrochte. De zoon van de boer veurop, mit waal vieërtig luuj achter zich aan. Weer lepe euver ein gans sjmaal paedje, vlak achterein, waeges de miene. Dao door det hel bevraore veldj, alles wit…trog ein lèntj van ermzieëlige luuj. Det beeld geit dien ganse laeve mit in dien gedachte.

Dèk mooste weer ós op de gróndj goaje waeges de vleegtuge. En och…die kleintjes… dieste moos drage… en op de gróndj moos besjerme…

De jachvleegtuge die opèns vlak baove dich wore en den weer optrochte mit det hel kabaal. Dao wórt óngerwaeges gebaejd mer ouch gevlook. Weer wore bekans in Lilbosch wie opèns twieë sjeldaote veur ós sjtónge die ós trök wólle jage, mer gelökkig kooste weer die ómkalle.

Weer kome in Ech. De klump van opa zote vol blood van de aope veut door ’t sjtaon en ’t wied loupe. In Ech höbbe weer de nach in eine kelder doorgebrach. Van dao oet zouwe weer nao Zitterd mótte gaon.

Zöstere loog plat, woor totaal verenneweerd. Weer zeen nao familie in Buchte gegange. Dao woor ’t fijn. Dao wore weer weer ónger geweuën luuj. Weer hoofde neet mieë de kelder in. In groate kaetele wórt alles gewesje. Wesje, det woor lang neet mieë gebeurd. Dae nach höbbe weer fijn sjlaope!

‘s Angerdaags ging jederein nao Zöstere. Ich zou later kómme mit de kènjer.

Mer nao ein paar daag haw ich nog niks geheuërd. Ich wól mien familie neet langer tot las zeen en ich wól heives, trök nao Zöstere.

Van bekènde kreeg ich eine kènjerwage. Ich bedankde mich bie de familie en vertrog. De kleine in de wage. ’t Awdste leep d’r naeve, blie det ’t nao opa ging. Mer neet väöl wiejer haw ich ze allebei in de wage. ’t Woor zjwaor duje euver eine kapotgevare waeg vol koele en gater. Dao woor väöl verkieër op de waeg, vrachwages vol sjeldaote en allerlei legerwages en tanks. En al det sjpektakel!

Ich sjloog eine angere waeg in en wól euver Gebrook nao Zöstere. Ich meinde det det neet zoa wied woor. Doadmeug woor ich…dae kapotde waeg…daen awwe kènjerwage…Zoa koom ich bie de Vloodgraaf. Waat ich dao zoog! Euveral kapot oorlogstuug, zjwarte toter, zjwart water. Euver det water loog ein plank. Door al waat dao loog koos ich neet pós aan die plank kómme en al gaar neet d’r euverhaer. De traone sjprónge mich in de ouge. Ich moos trök! Noe in de richting van Hèkge op de Baan. Dao woor ’t ouch óm noajt mieë aan trök te dènke.

Ich moos taege ’t verkieër inloupe. Opèns sjtopde eine legerauto en dao wórt mich gebieërd det ich de verkieërde kantj op leep. Mer ich versjtóng ze neet en zie mich ouch neet. De kènjer bäökde. Zie krege get van de sjeldaote en wore doe sjtil.

Eindelik bön ich zoa in Zöstere gekómme. Pós bie ós aan ’t hoes wo nog gein daak mieë op loog. Allein de moere sjtónge nog rech.

Gans Zöstere woor eine groate puinhoup….erm, erm Zöstere…

Mer weer höbbe ’t euverlaef, al höbbe weer oos vrieheid duur mótte betale.

Zöstere wórt weer opgeboewd, mer ich dènk det op väöl sjtein traone zeen gevalle…..