Natuurvrienden Susteren

Heemkundevereniging

Vanmörgevreug, 2 mei 2024, koom ’t berich bènne det Evert Zits gesjtórve is. ’t Woor neet gans onverwachs, mer mit dit berich sjtuit veur ós geveul opèns gans Zöstere op ziene kop. Zaes se Evert… zaes se cultuur…Evert… de groate man achter ós vereiniging. De Natuurvrienden.

Weer sjrieve 1970, ’t jaor van natuur en milieu. Op 19 juni in det jaor wórt op initiatief van Evert Zits ein bie-einkómst gehawte op ’t raodhoes, wobie twelf persoane aanwezig wore.
Ein paar jaor later wórt op initiatief van Evert alles get breijer opgezat. Ós vertroewde modersjpraok – ’t  Zösters dialek-  en historie wórte belangrieke aandachspunte bènne de vereniging.
Evert wórt besjtuurslid en bleef dit tot 1993. Daonao woor hae nog èlf jaor vice veurzitter. In zien aafsjiedswoord es besjtuurslid verraojde hae dat hae blie woor det hae noajt de veurzittershamer haet hove te gebroeke.

Geine van ós kan precies weergaeve wie groat de inbrèng van Evert bènne oos vereniging is gewaes. Väöl oet ’t geheuge en blajere in den Heemklank vertèlt ein klein bietje euver de enorme inzèt.

Weer lieërde hem o.a kènne es lid van de Stichting ter Berscherming van de Oudheden van Susteren, door Evert de  Sjtichting van de Aw Knäök  geneump. Veur de volle hónderd percent zat hae zich in veur die aw knäök. De club wovan de Natuurvrunj de erfenis höbbe gekrege. De regie van de heiligdomsvaart woor gein kleinigheidje. Probeer mer èns oet eine groate tróp dörpse luuj den adel en ’t baovenaerdse nao veure te kriege. Dit aopelóchsjpel woor hem erg deerbaar. Daoveur sjreef hae later ’t book Kroniek Spel der Heiligdomsvaart Susteren, 1937 – 2014, Auteur Jacques Schreurs.  

De regie van det sjpel woor, wie gezag, gein kleinigheid. Toch ging hae naevebie op paad mit Pater Wullem Sangers, Wil Sjölpe en Wil Wackers, langs allerlei plaatse óm ein tentoansjtèlling in de kirk te organisere. Oetgelaeze hoagsjtendjes euver Willibrordus in beide Limburgen en De Limburgse heiligen. Daodoor, weer realisere ós det neet genóg, haet hae mit die aw knaoke club in 1965 de heiligdomsvaart van de óngergang gered. Ter elfder oere höbbe ze daoveur get luuj bieein gekrege.

De oetgave van de veer beuk van Pater Roozen euver de historie van Zöstere woor ouch ein initiatief van Evert.

De Suestra aovende die in de tachtiger jaore gehawte wórte, wore waereldberoemp in Zöstere. Luuj höbbe dao van genaote. Dit koom niet allein door veurdrachte in dialek en euver de natuur, mer ouch en veural door de optraejes van de neet te evenare toneelgroep: De Heilige. De wagesjpele en toneelsjtökke wórte gesjreve door Piet Zits en geregisseerd door Evert. Dao wórt gebäök en gesjólje, mer ummer haw ’t sjtök ein happy-end.

De oetgave van de Heemklank, woor in dae tied ouch veur ein groat gedeilte ’t werk van Evert. Hae verzamelde de sjtökskes, zörgde det d’r teikeninge kome, typwerk, tekscontrole en correcties en den ging ’t nao de drökkerie van de gemeinte. ’t Gemeintelikke apparaat woor aaf en toe neet blie mit ós redactioneel hoagsjtendje.

In 1982 wórt eine dialekgroep opgerich. Evert fungeerde hiebie es veurzitter. De basis hieveur woor ein verzameling weurd in ein sjrifke van Wiro Claosse. In ’t hutje op de Pas wórte aovende lank weurd opgesjreve. Det ’t neet zoa flot veuroet ging maakde neet väöl oet. Det koom veural doordet dao ein paar rasvertèllers bie zote: Lau van d’n Dels en Sjeng van ’t Stuf. Oet de oeteindelikke resultate van deze groep haet Evert mer leefs tieën jaor lank jedere Heemklank ein selectie gepresenteerd. In 2000 is ’t werk oetgegaeve in  Zösterse Kal.

Mit rech kènne weer Evert betitele es: “De kronieksjriever van Zöstere oet de twintjigste ieëuw”.
Veur de geschiedenis van Zöstere en de abdij haw hae groate belangsjtèlling. Hae sjreef väöl hie euver en vriewaal ummer verhaole euver de twintjigste ieëuw. Ein vreuge biedrage euver ’t sjmókkele in 14-18.
Same mit zien broor Piet sjreef hae de “bómsjlaag”: Susteren schrijft geschiedenis. Eine bundel aangriepende verhaole euver klein luuj in eine groate oorlog. Eine tied dae groate indruk op häöm haet gemaak.

De lèste viefentwintjig jaor, vanaaf 2000 tot en met de lès versjene Heemklank. Bleef hae productief. ’t Leek waal of hae zich nog sjpoje moos en de verhaole zoa mer paraat haw. De óngerwerpe riejde zich wie eine vaam mit krelkes aanein. Zöstere in de vieftiger jare (9 verhaole), de wederopbouw van Susteren (3), Spel van de heiligdomsvaart (9), Het ontstaan van Mariaveld (4) en Gevelverhäölkes (10).

Veur al zien inzat haet de vereniging häöm ’t ieëre lidmaatsjap verlieënt. Dao aan verbónje  haet de vereniging in 2017 ein beukske oetgegaeve mit d’n titel “Uit het werk van Piet en Evert Zits”, waal natuurlik gans nao ein idee van Evert zelf.

Evert haet de lètste jaore mit name in ’t kersnummer van d’n Heemklank euverpeinzinge veur bie de kersboum mitgegaeve. Hiebie goof hae wieze weurd aan de laezer mit en haolde oetsjpräök van versjeije luuj aan.

Weer sjloete aaf mit zien allerlètste gepubliceerde weurd die hae gelieënd haw van Annie Schreuders Derks:

Wae zie laeve kan genete,
Wae de tieje kan versjtaon
Lieët zich nurges door verdrete.
Wilt van geine ozel wete.
Blif tót ’t ènj sjtil wiejer gaon.

Evert, Nóndedju! Waat zólle weer dich misse!

Names de Natuurvrunj,
Annie Schreuders-Derks
Wil Schulpen